Mat á árangri í eignastýringu lífeyrissjóðs

Í lok apríl skila lífeyrissjóðir ársreikningi fyrir liðið ár til Fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands. Þegar árangur af eignastýringu lífeyrissjóðs er metinn er eðlilegt að horfa til langs tíma. Við matið er hægt að fara ýmsar leiðir. Gylfi Magnússon, prófessor við viðskiptafræðideild Háskóla Íslands, fjallar um málefnið í Lífeyrisbókinni okkar.

Mat á árangri í eignastýringu lífeyrissjóðs

Þær leiðir sem til greina koma við að meta árangur í eignastýringu lífeyrissjóðs hafa ætíð bæði kosti og galla, en þær byggjast allar á þeirri ávöxtun sem náðst hefur. Einnig er eðlilegt að horfa til þess hve mikil áhætta var tekin. Ýmsar leiðir er hægt að fara, hvort heldur til að mæla ávöxtun eða áhættu. Enginn einhlítur mælikvarði er á ávöxtun að teknu tilliti til áhættu.

Þótt einfaldara sé að mæla ávöxtun en áhættu er hægt að fara ýmsar leiðir. Eitt álitamálið er til hve langs tíma er horft og annað hvaða reikniaðferð er notuð. Lífeyrissjóðir eru tiltölulega þolinmóðir fjárfestar og því eðlilegra að horfa til langs tíma, t.d. áratugar, en skemmri tíma. Algengast er að nota svokallað margfeldismeðaltal (e. geometric) á ársgrundvelli, sem sýnir hvaða jafna ávöxtun á hverju ári hefði skilað þeirri uppsöfnuðu ávöxtun sem náðist á tímabilinu. Einnig kemur til greina að nota einfalt meðaltal (e. arithmetic) sem byggist á því að leggja saman ávöxtunartölur allra áranna sem horft er til og deila með fjöldanum. Þótt það síðarnefnda sé minna notað hefur það þann kost að nýtast betur til að spá fyrir um ávöxtun. Oft er horft sérstaklega til áhættuþóknunar sem náðist, þ.e. meðalávöxtunar umfram ávöxtun áhættulausra eigna. Alla ávöxtun verður að reikna út frá þekktu eða áætluðu markaðsvirði eigna.

Flóknari leiðir eru stundum notaðar. Sérstaklega kann að vera gagnlegt að reikna út svokallað virðisvegið meðaltal (e. value weighted). Þá er horft til þess hve mikið fé var til ávöxtunar hverju sinni og meira lagt upp úr ávöxtun þegar sjóður er stór en þegar hann er lítill. Fyrir sjóð sem vex alla jafna ár frá ári þýðir það að síðari ár fá meira vægi en þau fyrri.

Algengast er að mæla áhættu með staðalfráviki ávöxtunar. Sá mælikvarði er þó ekki fullkominn. Aðrir hugsanlegir mælikvarðar eru m.a. fé í húfi (e. value at risk) og vænt halatap (e. expected tail loss). Þeir tveir hafa þann kost að horfa bara til tapsáhættu en staðalfrávik byggist einnig á hagnaðarvon. Allir þrír hafa þann ókost að horfa einungis að litlu leyti til hættu á stóráföllum, sem eru hættulegri fyrir lífeyrissjóð en hversdagslegar sveiflur. Flóknari leiðir eru til, t.d. að áætla líkur á því að lífeyrissjóður nái ekki ávöxtunarviðmiði til langs tíma.

Hvaða leiðir sem farnar eru til að meta ávöxtun og áhættu þarf að vera hægt að túlka tölurnar. Til þess er gott að hafa viðmið (e. benchmark). Viðmið getur verið árangur samanburðarsjóða, t.d. annarra lífeyrissjóða, eða áætlaður árangur reiknaðs sjóðs sem fylgir svipaðri fjárfestingarstefnu, kaupir sömu eignaflokka og í sömu hlutföllum og stefnt er að. Oftast er þá byggt á ávöxtun vísitalna sem endurspegla eignaflokkana. Sé síðarnefnda leiðin farin er jafnframt hægt að greina hvernig árangur hefur náðst, skipt niður á annars vegar verðbréfaval (e. security selection), þ.e. árangur innan eignaflokks, og hins vegar vægi eignaflokka (e. market timing), þ.e. árangur við að velja og færa á milli eignaflokka. Loks er gagnlegt að skoða kostnað við eignastýringu og jafnvel annan rekstur og áhrif hans á ávöxtun.