Breytingar á skerðingum almannatrygginga um áramót

Frá og með 1. janúar 2023 taka gildi breytingar á lögum sem fela í sér að útgreiðslur séreignar vegna skyldulífeyrissparnaðar geta skert lífeyrigreiðslur frá Tryggingastofnun. Þess vegna ráðleggjum við þeim sem eiga séreign í skyldulífeyrissparnaði að skoða hvort skynsamlegt sé að hefja töku lífeyris frá Tryggingastofnun fyrir áramót, eða hvort aðrar ráðstafanir henti betur s.s. varðandi útgreiðslur séreignar. Rétt er að hafa í huga að þeir sem hefja töku lífeyris frá Tryggingastofnun verða einnig að sækja um lífeyri úr lífeyrissjóðum en taka ellilífeyris frá Tryggingastofnun getur fyrst hafist við 65 ára aldur.

Útgreiðslur viðbótarlífeyrissparnaðar sem takmarkast við 4% framlag sjóðfélaga og 2% mótframlag launagreiðanda verða áfram undanþegnar skerðingum.

Undanþága frá skerðingum - ef taka lífeyris frá Tryggingastofnun hefst fyrir 1. janúar 2023

Þrátt fyrir umræddar lagabreytingar munu þeir sem hafa hafið töku lífeyris frá Tryggingastofnun fyrir 1. janúar 2023, njóta undanþágu frá skerðingum vegna útgreiðslu séreignar, að því gefnu að þeir sæki um lífeyri fyrir árið 2022 eða fyrr, nánar á vefsíðu Tryggingastofnunar.

Markmið lagabreytingarinnar er að stuðla að jafnræði með þeim hætti að útgreiðslur alls skyldulífeyrissparnaðar skerði lífeyri frá Tryggingastofnun hvort sem þær koma úr séreign eða samtryggingu.

Mat á aðstæðum

Sjóðfélagar þurfa að hafa ýmislegt í huga áður en þeir bregðast við vegna lagabreytinganna með það að markmiði að hámarka lífeyri TR. Mikilvægt er að horfa á heildarmyndina og sækja ekki um lífeyri frá Tryggingastofnun og þar með lífeyri úr lífeyrissjóðum eða útgreiðslu séreignar nema að vel athuguðu máli m.a. að teknu tilliti til annarra tekna og skattgreiðslna.

Lagabreytingin nær ekki yfir alla

Lagabreytingin nær fyrst og fremst til þeirra sem eiga skyldulífeyrissparnað í Almenna lífeyrissjóðnum, Frjálsa lífeyrissjóðnum, Íslenska lífeyrissjóðnum, Lífsverk og Lífeyrissjóði tannlækna. Breytingin nær einnig til þeirra sem hafa greitt í tilgreinda séreign en hluti launþega hefur átt kost á því frá árinu 2016. Flestir lífeyrissjóðir ráðstafa 15,5% skylduiðgjaldi óskipt í samtryggingu en ofangreindir lífeyrissjóðir skipta skylduiðgjaldi í samtryggingu og séreign.

• Samtrygging veitir mikilvæg tryggingaréttindi s.s. ævilöng eftirlaun, örorku- og barnalífeyri við orkutap og maka- og barnalífeyri við andlát en réttindin erfast ekki við fráfall.
• Séreign veitir meiri sveigjanleika við útgreiðslur og býður upp á val um fjárfestingarleiðir auk þess sem séreignin erfist að fullu við fráfall.

Rétt er að skerpa á að lagabreytingin hefur engin áhrif á: 

• þá sem hafa nú þegar hafið töku lífeyris frá Tryggingastofnun  
• þá sem eiga ekki von á að lífeyrir Tryggingastofnunar verði hluti af eftirlaunum sínum vegna annarra tekna  
• þá sem eiga ekki séreign sem skerðir lífeyrisgreiðslur Tryggingastofnunar

Úrræði vegna lagabreytinganna - útgreiðsla séreignar

Sjóðfélagar geta lágmarkað eða komið í veg fyrir lækkanir á lífeyri Tryggingastofnunar með því að taka út þá séreign sem skerðir áður en sótt er um hjá TR, eftir því sem útgreiðslureglur séreignar leyfa. Vakin er athygli á að viðbótarlífeyrissparnaður, sem takmarkast við 4% framlag launþega og 2% framlag launagreiðanda, skerðir ekki ellilífeyri Tryggingastofnunar.

Frekari upplýsingar og ráðgjöf 

Á vefsíðu Tryggingastofnunar og á vefsíðum margra lífeyrissjóða s.s. á frjalsi.is má finna upplýsingar um lagabreytingarnar og eru þeir sem eru 60 ára og eldri hvattir til að kynna sér þær með það að markmiði að hámarka lífeyri sinn frá TR, nánar á vefsíðu Tryggingastofnunar.

Viljum við einnig hvetja fólk til að leita ráðgjafar hjá sínum lífeyrissjóði eða Tryggingastofnun ef á þarf að halda. Það gæti borgað sig að skoða málið vel og vandlega fyrir áramót. 

Arnaldur Loftsson, framkvæmdastjóri Frjálsa lífeyrissjóðsins
Helga Sveinbjörnsdóttir, lífeyrissérfræðingur hjá Arion banka 

Greinin birtist fyrst í Viðskiptablaði Morgunblaðsins 23.11. 2022.