Starfsfyrirkomulag lífeyrissjóða

Öllu vinnandi fólki, á aldrinum 16 til 70 ára, er rétt og skylt að tryggja sér lífeyrissréttindi með því að greiða í lífeyrissjóði – það vitum við öll. Eflaust hafa þó fæst okkar djúpan skilning á því hvernig starfsfyrirkomulagi lífeyrissjóða er háttað nákvæmlega.

Í þessari aðgengilegu grein sem birtist fyrst í Lífeyrisbókinni okkar bregður Ólafur K. Ólafs, framkvæmdastjóri Lífeyrissjóðs bænda, birtu á hvernig íslensku lífeyrissjóðirnir eru reknir og helstu markmiðin sem stýra för í daglegri starfsemi þeirra.

Starfsfyrirkomulag lífeyrissjóða

Í 1. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða kemur fram að öllum launamönnum og þeim sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi er rétt og skylt að tryggja sér lífeyrisréttindi með aðild að lífeyrissjóði frá og með 16 ára til 70 ára aldurs.

Starfsemi lífeyrissjóðs skal lúta að móttöku, varðveislu og ávöxtun iðgjalda og greiðslu lífeyris. Lífeyrissjóður skal ekki hafa með höndum aðra starfsemi en þá sem nauðsynleg er til að ná þeim tilgangi. Hlutverk lífeyrissjóðs er að greiða sjóðfélögum elli- og örorkulífeyri og aðstandendum þeirra maka- og barnalífeyri eftir ákvæðum samþykkta sjóðsins.

Sjóðfélagi aflar réttinda til lífeyris með því að greiða iðgjöld til lífeyrissjóðs yfir starfsævi sína. Lífeyrisgreiðslur til sjóðfélaga eru háðar atvikum er tengjast lífi og heilsu hans, atvikum sem ekki eru fyrirfram þekkt. Lífeyrisgreiðslur hvers sjóðfélaga vara að jafnaði í mörg ár eða áratugi og geta hafist áratugum eftir að réttindi til þeirra stofnuðust. Auk lífeyrisgreiðslnanna fylgja rekstri lífeyrissjóðsins óhjákvæmilega útgjöld vegna umsýslu eigna, innheimtu iðgjalda og útborgana á lífeyri.

Höfuðmarkmið lífeyrissjóða er að hámarka ávöxtun eigna innan ramma laga og fjárfestingarstefnu hvers sjóðs í þeim tilgangi að standa undir lífeyrisskuldbindingum og hámarka réttindi sjóðfélaga sinna. Þar skiptir eignastýring og almenn fjárfestingarstarfsemi verulegu máli því mikilvægt er að vel takist til.

Persónuleg þjónusta og samskipti við sjóðfélaga eru mikilvæg hverjum lífeyrissjóði. Samhliða því er lögð áhersla á stöðuga þróun rafrænna dreifileiða sem veita möguleika á aukinni sjálfsafgreiðslu og persónumiðaðri upplýsingagjöf í gegnum vefsíður og sjóðfélagavefi.

Lífeyrissjóðir nýta sér samstarf við aðra lífeyrissjóði um samrekstur verkefna, svo sem um verðbréfa- og lífeyriskerfi.

Stærð lífeyrissjóðs getur ráðið því hvort eignastýring sjóðsins sé hjá lífeyrissjóðnum sjálfum eða hvort henni er útvistað til eignastýringaraðila. Stærstu lífeyrissjóðirnir hafa eigin eigna- og áhættustýringu.

Minni og meðalstórir lífeyrissjóðir geta náð fram aukinni hagræðingu með því að nýta sér útvistun á tilteknum þáttum í starfseminni, til að mynda í gegnum fjármálafyrirtæki. Þannig getur lífeyrissjóður gert samning við fjármálafyrirtæki um eignastýringu þar sem útvistunaraðilinn tekur fjárfestingarákvarðanir fyrir hönd lífeyrissjóðsins á grundvelli fjárfestingarstefnu viðkomandi sjóðs og eignastýringarsamnings milli lífeyrissjóðsins og fjármálafyrirtækisins. Með útvistun til fjármálafyrirtækis fæst aðgangur að þekkingu, reynslu og innviðum þess.

Um leið og eignastýring er útvistuð innan fjármálafyrirtækis myndast aðgangur að áhættustýringu fyrir eignasafnið. Mikilvægt er að traust sé til staðar og að útvistunaraðilinn beri ríka upplýsingaskyldu. Reglum lífeyrissjóða og útvistunaraðila um hagsmunaárekstra við útvistun er ætlað að draga úr hættu á hagsmunaárekstrum og verja hagsmuni lífeyrissjóðsins.

Greining á hagsmunaárekstrum í starfsemi lífeyrissjóðs er því mikilvægur hluti af skilvirku eftirlitskerfi lífeyrissjóðs sem nauðsynlegt er til að greina, meta, vakta og stýra áhættu í starfsemi sjóðsins, sbr. 1. mgr. 36. gr. e. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða.