Að láta sig málin varða

Lífeyrissjóðir í landinu eru mismunandi. Með því er m.a. átt við uppbyggingu þeirra, stærð og að sumir sjóðir eru opnir öllum en aðrir takmarkast við ákveðna starfsstétt. Annars konar áskoranir geta blasað við minni sjóðum sökum smæðar þeirra en þeim stærri og má þar helst nefna þætti líkt og rekstrarfyrirkomulag, þátttöku í málefnum Landssamtaka lífeyrissjóða eða áhrif af þátttöku á aðalfundum þeirra félaga sem þeir eiga hlut í. Í Lífeyrisbókinni okkar fjallar Sturla Ómarsson, stjórnarformaður Eftirlaunasjóðs FÍA, um mikilvægi þess að stjórnarmeðlimir lífeyrissjóða láti sig málin varða óháð stærð viðkomandi sjóðs.

Að láta sig málin varða

Lífeyrissjóðir hafa í gegnum tíðina gegnt mikilvægu hlutverki í íslensku samfélagi og ef spár um áframhald á sístækkandi kerfi ganga eftir mun slík þróun einungis þýða að hlutverk íslenskra lífeyrissjóða og mikilvægi mun aukast enn frekar.

Það má halda fram að lífeyriskerfi Íslendinga sé á marga vegu nokkuð einfalt en á sama tíma að það sé nokkuð flókið. Enn er rekstur sjóða með margskonar fyrirkomulagi en hægst hefur á sameiningum lífeyrissjóða sem voru áberandi síðustu áratugi. Rétt um 20 lífeyrissjóðir eru starfræktir, bæði almennir og opinberir sjóðir, og velta má upp þeirri spurningu hversu langt sé hægt að ganga í sameiningu sjóða.

Í dag eru starfræktir litlir sjóðir sem margir eru með sína sérstöðu, svo sem með frábrugðnar samþykktir eða eru lokaðir. Annars konar áskoranir geta blasað við slíkum sjóðum sökum smæðar þeirra en þeim stærri og má þar helst nefna þætti líkt og rekstrarfyrirkomulag, þátttöku í málefnum Landssamtaka lífeyrissjóða eða áhrif af þátttöku á aðalfundum þeirra félaga sem þeir eiga hlut í.

Það hefur borið á góma í umræðu samfélagsins að lífeyrissjóðir séu ekki nægilega virkir á markaði í þátttöku á ársfundum skráðra félaga. Í því samhengi má velta fyrir sér mun á tilgangi opinberra og almennra sjóða þar sem lífeyrisréttindi eru tryggð með ólíkum hætti. Einnig getur og hefur umræða og stefna innan stjórna sjóðanna verið með mismunandi hætti eftir stöðu sjóðanna og getur pólitík gegnt stóru hlutverki þar. Síðustu ár hefur þó nokkur breyting átt sér stað til aukinnar virkni en í mínum huga þurfa lífeyrissjóðir almennt að ganga enn lengra í virku eignarhaldi.

Hlutverk lífeyrissjóða samkvæmt lögum og samþykktum er að tryggja sjóðfélögum, mökum og börnum þeirra lífeyri. Að því sögðu tel ég það vera skyldu allra þeirra sem taka að sér setu í stjórn lífeyrissjóðs að taka meðal annars þátt í eftirfarandi verkefnum fyrir utan hefðbundin stjórnarstörf:

• Þátttaka í umræðum og koma á framfæri athugasemdum þegar við á um lagabreytingar.
• Þátttaka í umræðum sem snúa að málefnum Landssamtaka lífeyrissjóða.
• Þátttaka í aðkomu aðalfunda þeirra félaga sem sjóðurinn á eignarhlut í.

Þó má vissulega velta því upp hvort hlutverk lítilla lífeyrissjóða eigi að vera með öðrum hætti sökum lítils vægis. En hvar ætti þá að draga mörkin?

Varðandi aðkomu að aðalfundum félaga þá hafa margar stjórnir lífeyrissjóða sett sjóðum sínum hluthafastefnu með skýrum mörkum um hvar og með hvaða hætti ætlunin er að taka þátt á aðalfundum þeirra félaga sem þeir eiga eignarhlut í.

Hafandi verið stjórnarmaður í litlum lífeyrissjóði til langs tíma tel ég að allir stjórnarmenn eigi að láta sig málin varða. Taka þátt í umræðum um málefni sjóðanna og vera virkir eigendur án tillits til stærðar eða vægis. Það má ekki gleyma því að þó svo að heildarstærð sjóðs sé í smærri kantinum í samanburði við aðra sjóði er engu að síður um eina stærstu eign sjóðfélaga að ræða og eiga þeir skilið að stjórnarmenn sinni þessum hlutverkum sínum með markvissum og ábyrgum hætti.